Họa sĩ Lê Kinh Tài: Bán loạt tranh được 4,9 tỷ đồng

 Một số hình ảnh giờ học kí họa SV lớp H3

Thầy giáo đang hướng dẫn SV vẽ kí họa

T

SV H3 trong giờ học hình họa

SV H3 trong giờ ra chơi

  Một số câu nói của Pablo Picasso

mọi sự. Phải sáng tạo những hình ảnh họ không chấp nhận.

Trích từ André Malraux, LA TÊTE D'OBSIDIENNE (Paris: Gallimard, 1974).

  *

Mỗi bức tranh, mỗi tiết tấu, mỗi màu sắc là một cuộc chiến đấu.

Một cuộc chiến đấu chống lại chính mình, chống lại hội hoạ.

Trích từ Claude Thibault, PICASSO - GAUGUIN: CITATIONS ET MAXIMES SUR L'ART, L'OEUVRE, L'ARTISTE
(Paris: Éditions Résidence, 1999).

*

Tại sao ông vẽ theo một cách mà sự diễn tả của ông quá khó cho công chúng hiểu?

Tôi vẽ cách này vì nó là kết quả của những ý tưởng của tôi. Tôi đã làm việc nhiều năm để đạt đến đó, và nếu tôi bước lùi một bước, thì điều đó chắc hẳn sẽ là một sự xúc phạm đến công chúng vì đó là kết quả của sự phản tỉnh của tôi. Tôi không thể dùng một phương pháp thông thường chỉ vì muốn hưởng sự thoả mãn khi được người ta hiểu.

Trích từ bài phỏng vấn của Jérôme Slecker, "Picasso explains", trong NEW MASSES (New York, 13 March 1945).
In lại trong Picasso, PROPOS SUR L'ART, Marie-Laure Bernadac & Androula Michael biên tập
(Paris: Gallimard, 1998).


*

Công chúng không phải lúc nào cũng hiểu nghệ thuật hiện đại. Đó là một điều có thật, nhưng đó là vì họ chưa từng được học bất kỳ thứ gì về hội hoạ. Họ được học đọc và viết, vẽ nét và hát ca, nhưng làm thế nào để xem một bức tranh thì họ chưa từng lưu tâm đến. Chắc hẳn là có một thứ thi ca của màu sắc, một đời sống của đường nét hay tiết tấu - những vần điệu bằng vật liệu tạo hình - nhưng điều này đã hoàn toàn không được lưu tâm đến.

Trích từ Anatole Jakovski, "Midis avec Picasso", trong ARTS DE FRANCE (Paris, Juin 1946).
In lại trong Picasso, PROPOS SUR L'ART, Marie-Laure Bernadac & Androula Michael biên tập
(Paris: Gallimard, 1998).

*

Ai cũng muốn hiểu hội hoạ.

Tại sao không cố gắng hiểu những bài ca của một con chim? Tại sao người ta yêu đêm tối, những chiếc hoa, mọi thứ chung quanh họ, mà không cố gắng hiểu chúng?

Nhưng trong trường hợp của hội hoạ thì người ta lại phải hiểu.

Trích từ Christian Zervos, "Conversation avec Picasso", CAHIER D'ART 7/10 (Paris, 1935) 178.

*

Tôi cảm thấy kinh khủng trước những người nói về cái đẹp. Cái đẹp là cái gì? Người ta phải nói về những vấn đề trong hội hoạ! Những bức tranh chỉ là sự nghiên cứu và thí nghiệm.

Trích từ Alexander Liberman, "Picasso", VOGUE (New York, November 1956).

*

Nếu tôi vẽ một cái hình búa và liềm, thì có lẽ người ta tưởng nó là một biểu tượng của chủ nghĩa Cộng Sản, nhưng đối với tôi nó chỉ là một cái búa và một cái liềm. Tôi chỉ muốn tái hiện những vật thể như chính hình dạng của chúng, chứ không cần biết chúng có ý nghĩa gì.

Trích từ bài phỏng vấn của Jérôme Slecker, "Picasso explains", trong NEW MASSES (New York, 13 March 1945).
In lại trong Picasso, PROPOS SUR L'ART, Marie-Laure Bernadac & Androula Michael biên tập
(Paris: Gallimard, 1998).

*

Sự thành công thì nguy hiểm.

Người ta bắt đầu sao chép chính mình, và sao chép chính mình thì nguy hiểm hơn sao chép những kẻ khác.

Điều này dẫn đến sự tuyệt sản.

Trích từ Alexander Liberman, "Picasso", VOGUE (New York, November 1956)



Về hội hoạ và ý thức sáng tạo


Phải luôn luôn tìm kiếm sự hoàn hảo... Đối với tôi, điều đó có nghĩa là luôn luôn đi xa hơn và xa hơn nữa từ một tấm bố vẽ này đến một tấm bố vẽ khác.

Trích từ Gilberte Brassaï, CONVERSATIONS AVEC PICASSO (Paris: Gallimard, 1964).

*

Khi tôi đọc một cuốn sách về vật lý học của Eisntein mà tôi không hiểu gì cả, thì điều đó chẳng thành vấn đề: nó sẽ khiến tôi hiểu một điều gì khác.

Trích từ Claude Roy, "Picasso: War and Peace", GRAPHIS No.10 (1959).

*

Không có bất cứ nghệ thuật nào "có hình thể" hay "không có hình thể". Mọi sự đều xuất hiện trước mắt chúng ta dưới cái vỏ của một "hình thể". Ngay cả trong siêu hình học, những ý tưởng cũng được diễn tả qua phương tiện của những "hình thể" mang tính tượng trưng. Vì thế, quả thật là đáng tức cười khi nghĩ đến hội hoạ không có "hình thể". Một người, một vật, một cái vòng tròn thì đều là những "hình thể"; chúng tác động đến chúng ta mạnh hơn hay nhẹ hơn mà thôi.

Trích từ Christian Zervos, "Conversation avec Picasso", CAHIER D'ART 7/10 (Paris, 1935).

*

Không có nghệ thuật trừu tượng. Bạn phải luôn luôn bắt đầu với một cái gì. Sau đó, bạn có thể gạt bỏ tất cả những dấu vết của hiện thực.

Trích từ Christian Zervos, "Conversation avec Picasso", CAHIER D'ART 7/10 (Paris, 1935).

*


Bức tranh không được nghĩ ra và xếp đặt trước trong đầu. Trong khi bạn sáng tạo nó, nó hiện ra theo tiến trình ý tưởng của bạn. Một khi đã hoàn tất, nó thay đổi còn nhiều hơn nữa, tuỳ theo tâm thái của người xem. Một bức tranh sống cuộc đời của nó như một hiện thể sống, trải qua những sự thay đổi mà cuộc sống hàng ngày mang đến cho nó.

Điều này hoàn toàn tự nhiên vì một bức tranh chỉ có thể sống khi một con người nhìn vào nó.

Trích từ Christian Zervos, "Conversation avec Picasso", CAHIER D'ART 7/10 (Paris, 1935).

*

Đối với tôi, mỗi bức tranh là một bài nghiên cứu. Tôi tự nhủ, một ngày nào đó tôi sẽ hoàn tất nó; tôi sẽ làm một cái gì đó tuyệt đối hoàn hảo. Nhưng khi tôi bắt đầu hoàn tất nó, nó lại trở thành một bức tranh khác và tôi nghĩ tôi sẽ vẽ nó lại một lần nữa.

Rốt cuộc, nó vẫn luôn luôn là một cái gì khác. Nếu tôi nhuận sắc nó, thì tôi lại vẽ một bức tranh mới.

Trích từ Alexander Liberman, "Picasso", VOGUE (New York, November 1956).

*

Tôi không bao giờ vẽ một bức tranh như một tác phẩm nghệ thuật. Nó luôn luôn là một sự truy tầm. Tôi vẫn đang luôn luôn tìm kiếm, và có một mối liên hệ logic xuyên suốt cuộc tìm kiếm ấy. Đó là lý do tại sao tôi đánh số những bức tranh. Tôi đánh số và ghi ngày.

Có lẽ một ngày nào đó sẽ có người cảm ơn tôi về điều này.

Trích từ Alexander Liberman, "Picasso", VOGUE (New York, November 1956).

*

Một hoạ sĩ sao chép một cái cây thì con mắt không thấy hiện thực. Tôi thấy mọi sự một cách khác. Một cây chà là có thể biến thành một con ngựa.

Trích từ Roland Penrose, PICASSO: HIS LIFE AND WORK (Berkeley: University of California Press, 1981).

*

Tôi vẽ giống như cách người ta viết tự truyện. Những tấm bố, được vẽ xong hay còn dang dở, đều là những trang nhật ký của tôi.

Trích từ Françoise Gilot & Carlton Lake, VIVRE AVEC PICASSO (Paris: Calmann-Lévy, 1965).

*

Mọi điều thú vị trong nghệ thuật thì ở lớp vỏ bên ngoài. Sau lớp vỏ bên ngoài, thì đã là sự kết thúc.

Trích từ Efstratios Tériade, "En causant avec Picasso", L'INTRANSIGEANT (Paris, 15 Juin 1932).
In lại trong Picasso, PROPOS SUR L'ART, Marie-Laure Bernadac & Androula Michael biên tập
(Paris: Gallimard, 1998)

Họa sĩ với mỹ cảm nude

Lê Thiết Cương đang chuẩn bị chocuộc triển lãm tranh nude tại tư gia của anh vào 11/11 tới, với các tác phẩm của Bùi Xuân Phái, Phan Cẩm Thượng, Nguyễn Quân, Đỗ Sơn, Dương Minh Long, Trần Huy Hoan... trong đó có hai nữ họa sĩ còn rất trẻ Nguyễn Thanh Hoa và Lý Trần Quỳnh Giang. Họ đã tâm sự về mảng đề tài "tế nhị" này.

Họa sĩ Lê Thiết Cương: Tôi vẽ nude từ lâu, lâu lắm. Bức tranh đầu tiên Mất ngủ, tôi vẽ một người đàn bà đang nằm ngủ nhưng dáng vẻ trằn trọc, thao thức. Tôi đã vẽ trên dưới 60 bức tranh nude, trong đó có một số bức là sex.

Một họa sĩ nổi tiếng người Áo đã viết về tranh nude như thế này: "Thực khó mà rạch ròi đâu là mỹ cảm, đâu là nhục dục". Hai yếu tố này phải hòa trộn nhuần nhụy với nhau mới tạo được một tác phẩm nude đẹp. Tôi đề cao yếu tố nhục cảm trong tranh nude. Nếu vẽ nude mà không có đặc thù của nó thì vứt. Có thể ví thô thiển như thế này, nó cũng tựa như như ăn một bát phở rất hợp vệ sinh nhưng dở ẹt, chẳng có mùi vị gì cả. Yếu tố nhục cảm trong tranh nude không phải là sự ham muốn nhục dục giữa nam và nữ, giữa họa sĩ và người mẫu, mà cao hơn thế là sự khao khát vươn tới cái đẹp của tạo hóa, của con người. Sex đâu có xấu. Yếu tố thứ hai phải là mỹ cảm mỹ thuật, tức là thứ mỹ cảm được nâng lên thành cảm hứng sáng tạo cho người nghệ sĩ, chứ không dừng lại ở những cảm xúc về cái đẹp như ở người thưởng thức.

Tranh nude không phải là một câu chuyện mới mẻ gì, từ cổ đến kim người ta đã vẽ nude, tuy nhiên ở Việt Nam tranh nude chỉ phát triển khi người xem khắc phục được tâm lý "tự sợ". Tâm lý "tự sợ" trong phần đông công chúng đã gây áp lực không nhỏ cho người họa sĩ. Chính vì vậy tôi mong muốn trong cuộc triển lãm nude sắp tới này, chúng tôi sẽ "kéo" được người xem cùng chúng tôi đi tìm tiếng nói đồng điệu của nghệ thuật.

Họa sĩ Đỗ Sơn: Tôi vẽ nude từ năm 1994, bức tranh đầu tiên của tôi có tên là Tắm tiên. Nhà tôi ở Bắc Ninh có con sông Cầu thơ mộng chảy quanh. Từ xa xưa, cứ mỗi buổi chiều những người phụ nữ trong làng thường ra tắm sông - những mảng hình khối tuyệt vời của tạo hóa, một vẻ đẹp mà bất cứ ai cũng cảm nhận được. Tôi luôn khao khát được thể hiện những cảm nhận của tôi về vẻ đẹp ấy bằng hình khối và những sắc màu. Đến nay tôi đã có trên 100 bức tranh nude, không kể con số lẻ.

Lần đầu tiên được vẽ mẫu nude khi còn trong trường đại học, tôi cảm thấy rung động mãnh liệt... Khi tôi "cảm" một ai đó, tôi hỏi thẳng họ có thể làm mẫu cho tôi không. Nếu họ đồng ý tôi đưa họ về xưởng vẽ. Người phụ nữ luôn làm tôi say mê vì đằng sau vẻ đẹp tạo hình của họ là những thế giới rất riêng, những thuộc tính rất riêng. Đôi khi chỉ một giọng nói, một ánh mắt, một cử chỉ, hay một dáng đi của họ cũng đủ khơi lên ngọn lửa đam mê được cầm bút vẽ của người họa sĩ và chính điều đó tạo nên sự khác biệt giữa các người mẫu trong các tác phẩm nude của tôi.

Họa sĩ Nguyễn Thanh Hoa: Tất cả các tác phẩm sáng tác của tôi đều vẽ nude bởi tôi muốn giữ nguyên cái hình hài nguyên sơ của con người. Khi ngồi trước một ai đó, tôi hình dung thế giới bên trong của họ. Tôi luôn bóc tách các trạng thái cảm xúc của con người để hiểu thế giới tinh thần của họ. Vì vậy, tôi có thể vẽ nude một người hoàn toàn xa lạ theo tưởng tượng của tôi.

Nude đâu có tội tình gì, tôi vẽ nude và chẳng cảm thấy có gì xấu, tục tằn, mà rất bình thường. Nếu người họa sĩ vẽ nude bằng sự chân thành, trung thực với bản thân mình thì không sợ người xem không hiểu, không cảm với tác phẩm của mình. Tháng tư vừa rồi tôi làm cuộc triển lãm đầu tiên với phần lớn là tranh nude, có rất nhiều người đến xem, trong đó có cả giáo viên, nhiều người nói rằng họ thích các tác phẩm của tôi. Phổ cập mỹ thuật của chúng ta hiện nay còn khá thấp, nếu người ta có một phông văn hóa nhất định thì việc cảm nhận tranh nude không có gì đáng bàn. Không nên né tránh nude bởi nó là một mảng của đời sống.

Họa sĩ Lý Trần Quỳnh Giang: Trong mỗi người con gái, hay một người đàn bà đều có nhu cầu khám phá chính bản thân mình. Khi nhu cầu ấy đòi hỏi dữ dội buộc người họa sĩ phải cầm bút vẽ. Trên thế giới có một nữ họa sĩ vẽ nude chính thân thể bà bị nhiều nhát dao đâm trên người. Gần đây có một số họa sĩ trẻ cũng vẽ theo phong cách này. Tôi không có cảm giác khi xem những bức tranh này vì nó có phần "gồng" lên thái quá. Người phụ nữ Á Đông không quằn quại dữ dội như phụ nữ phương Tây, họ sống lặng lẽ và cam chịu.

Tôi rất thích vẽ nude vì mảng đề tài này phóng khoáng, hợp với lối vẽ biểu hiện của tôi. Tranh nude của tôi không có tính dục mà cô đơn một cách trần trụi. Những người đàn bà vật vã trong khối ru-bích đa chiều của thế giới nội tâm.

'Sơn ta tổng hợp' mang đậm bản sắc Việt

Sử dụng chất liệu từ nhựa cây sơn tự nhiên, các họa sĩ của Saigon Art Kỳ Long Gallery vừa cho ra đời một số tác phẩm thể hiện các ý tưởng nghệ thuật đương đại của mình.

Triển lãm mang tên "Hành trình mới - Sơn ta tổng hợp" góp phần nâng tầm vóc của bộ môn nghệ thuật tranh sơn mài của Việt Nam, thông qua việc dùng chất liệu lấy từ cây sơn tự nhiên. Không chỉ có độ bền về màu sắc, tranh sơn mài, với những nét phác họa mang đậm quốc hồ quốc túy dân tộc, còn là cách góp tiếng nói của các họa sĩ Việt Nam trên diễn đàn nghệ thuật quốc tế.

Các tác phẩm "Sơn ta tổng hợp" được trưng bày tại Bảo tàng Mỹ thuật TP HCM từ 6 đến 15/6.

Đàn bà (tác giả: Nguyễn Thân).

Chân dung (tác giả: Lê Kinh Tài).

Hoa mai vàng (tác giả: Huỳnh Tuấn Ba).

Con cháu của rừng (tác giả: Trương Lộ).

Nguyệt (tác giả: Siu Quý).

Hình nhân trên đá (tác giả: Đỗ Minh Hiếu).

Nỗi lo (tác giả: Phan Đình Phúc).

Cá (tác giả: Đào Minh Tri).

Nguồn (http://www.vnexpress.net)

Đường cong thiếu nữ căng tràn cùng những mảng màu tươi tắn trong các tác phẩm tại triển lãm 'Giai điệu màu' cho thấy nét cọ Phan Vũ vẫn trẻ theo thời gian. Triển lãm mới nhất của ông khai mạc tại gallery Tự Do, TP HCM.

Triển lãm tranh cá nhân lần 3 của Phan Vũ mang tên Giai điệu màu. 27 bức tranh sơn dầu sáng tác theo nhiều chủ đề thiên nhiên, chân dung. Đặc biệt, chân dung người phụ nữ được ông thể hiện trong tranh với tất cả những say đắm, nồng nàn, hòa điệu với vẻ đẹp của thiên nhiên.

"Tôi muốn kéo những bức tranh của tôi đến gần những bài thơ của tôi. Một cái gì như một chút bi tráng tự sự với những màu sắc rực rỡ, đối lập, nhưng lại có độ trầm tạo thành nỗi buồn dịu êm...", đó là những lời tự sự Phan Vũ gửi gắm vào các tác phẩm.

Phan Vũ sinh năm 1926 tại Hải Phòng. Nghề chính của ông là viết văn và đạo diễn. Các tác phẩm viết của ông gồm có: Hà Nội - Phố (thơ), Lửa cháy lên rồi (kịch - giải thưởng Văn học 1955), Thanh gươm bà mẹ (kịch), Dòng sông âm vang (kịch bản phim). Ông từng đạo diễn các phim: Người không mang họ, Bí mật thành phố cấm, Như một huyền thoại (Võ Thị Sáu).

Tự học vẽ nhưng đến nay ông đã có tranh tham gia nhiều triển lãm. Triển lãm chung tại Hội Mỹ Thuật TP HCM (1995), phòng tranh Tự Do (năm 1998), triển lãm cùng NSND Trà Giang tại phòng tranh Lotus, TP HCM (2004) và cùng 9 họa sĩ Việt Nam tại Paris (năm 2008). Ngoài ra, ông đã có 2 triển lãm cá nhân là Nghĩ về tranh tại Tự do gallery (2003) và triển lãm 26 bức sơn dầu tại Lotus gallery (2009).

Dưới đây là vài tác phẩm của Phan Vũ trong triển lãm Giai điệu màu, kéo dài từ 15 đến 26/8, tại số 53 Hồ Tùng Mậu, quận 1, TP HCM:

"Thiên thần và quỷ dữ".

"Cào xé".

"Cơn say".

"Chân dung tự họa".

"Đợi chờ".

"Một thoáng Đà Lạt".

"Ký ức hoa đào".

"Ba nàng thiếu nữ".

"Dương cầm trong căn nhà đổ"

"Cô dâu".

"Vợ tôi".

Từ lâu tên tuổi của J.W.Goethe (1749 - 1832) đã trở nên quen thuộc với mỗi chúng ta, Goethe (chúng ta vẫn viết là Gớt) được biết đến là, một nhà thơ, nhà văn lớn, người đã đưa văn học Đức lên ngang tầm thế giới. Cũng như nhà khai sáng vĩ đại của Pháp là Diderot ( 1713- 1784) cùng thời, Goethe cũng rất quan tâm đến mỹ thuật và viết những tiểu luận, đoạn văn về mỹ thuật một cách đầy tự tin và có chiều sâu triết lý thẩm mỹ sâu sắc. Những điều trên được thể hiện khá đậm nét trong tác phẩm "J.W.Goethe cuộc đời, văn chương và tư tưởng" của PGS.TS Nguyễn Tri Nguyên do NXB Văn hóa - Thông tin phát hành năm 2006.

Là một thiên tài tổng hợp, Goethe không chỉ thích và có tài bẩm sinh về thi ca mà ông cũng rất say mê hội họa. Xuất phát là một sinh viên trường Luật tại Leipzig, Goethe học tiếp tại Đại học Strassburg để rồi cuối cùng trở thành một tiến sĩ luật, tuy nhiên ngay từ đầu ông tỏ ra không mặn mà với việc hành nghề luật sư, ông chăm chú vào sáng tác thơ và truyện, sau này còn viết kịch, ở đó ông đã gửi gắm những suy tư, những tư tưởng chính trị và nghệ thuật của mình. Việc say mê nghiên cứu lịch sử, khảo cổ cũng như hội họa đã đưa ông vào môi trường mỹ thuật, ông vẽ tranh và sưu tập tranh. Goethe cũng yêu thích việc nghiên cứu nghệ thuật, ông đã viết, đánh giá như một nhà phê bình mỹ thuật thực thụ. Riêng ở lĩnh vực này, Goethe làm cho hậu thế phải giật mình khi cho rằng: "Có sự phê bình hủy hoại và có sự phê bình xây dựng. Bởi vì người ta chỉ được phép đặt ra một loại thước đo nào đó, một mẫu hình nào đó." (Tr.433). Tuy nhiên, ông cũng chỉ rõ: "Mọi lý thuyết là người bạn quý nhưng mà xám, chỉ có cây vàng cuộc đời là mãi mãi xanh tươi." (Faust I) (Câu này do PGS.TS Nguyễn Tri Nguyên dịch - trang 17, ông cũng cho rằng trước đây chúng ta dịch chưa đầy đủ).

Trong sách tác giả Nguyễn Tri Nguyên cho biết Goethe bàn về mỹ thuật ở nhiều góc độ và phương diện, ông rất chú ý đến các thuộc tính ngôn ngữ của hội họa, một trong những thuộc tính đó là màu sắc, ông viết trong "Về lý thuyết màu sắc" - Lời nói đầu: "Màu sắc là hành động của ánh sáng, hành động và nỗi đau ... Màu sắc và ánh sáng thực ra đứng trong nhau, trong mối quan hệ chính xác nhất" (tr. 196). Goethe đưa ra những đánh giá về ngôn ngữ mỹ thuật trong sự so sánh với các loại hình nghệ thuật khác. Nói về màu sắc như Goethe là cách nói thể hiện sâu đậm đặc trưng cảm thụ thị giác - một đặc trưng cố hữu của tiếp cận mỹ thuật.

Goethe còn quan tâm đến các khuynh hướng, trường phái mỹ thuật, trong nhiều ý kiến của mình, Goethe phân tích đặc trưng nghệ thuật Cơ đốc giáo, nghệ thuật Phục Hưng Ý, nghệ thuật cổ đại. Với kiến thức uyên bác về lịch sử, văn hóa, khảo cổ, Goethe luôn có cách phân tích trong mối liên hệ với lịch sử thời đại, với những dấu vết thời gian của tác phẩm nghệ thuật. Trong tiểu mục "Du lịch Italia" (1786), Goethe viết : "Hôm nay tôi đã ở bên Kim tự tháp của Cestius và của sự xế chiều trên vương quốc, nay trên sự điêu tàn của những cung vua phủ chúa, đang đứng ở đây như những bức tường đá", rồi ông bắt chợt nhận ra: "chẳng có gì được lưu truyền tự do ở đây !".

Nói về người nghệ sĩ tạo hình, Goethe cũng rất nhạy cảm khi nhận ra năng lực, tố chất diệu kỳ bên trong của sự sáng tạo mỹ thuật. Khi nói về nhà điêu khắc, ông viết : "Nhà điêu khắc tìm cảm hứng không phải ở trong các chất liệu mà anh ta đang làm, anh đang biết xem xét nó trong tự nhiên... Nghệ sĩ tìm thấy cảm hứng chung trong các đối tượng tự nhiên mạnh mẽ hơn trong các bức tượng mà anh tưởng tượng" (Tr. 209). Tuy nhiên Goethe cũng rất biện chứng khi cho rằng: "Cái gì mà nghệ sĩ đã không yêu và không còn yêu thì ông ta không nên mô tả" (tr. 210). Quả thật đây là điều tế nhị và cũng có những nỗi khổ tâm của người họa sỹ - nhà điêu khắc khi anh ta đứng giữa ranh giới của nghệ thuật hàn lâm duy lý, chặt chẽ khuôn vàng thước ngọc và các "tác nghiệp" bằng nghệ thuật để kiếm sống - cái khó là anh ta không có nhiều quyền lựa chọn. Năm 1800 khi ấy Goethe 51 tuổi và đã rất nổi tiếng, ông vẫn giữ thái độ và niềm tin vào cái mới, vào sức trẻ, ông viết: "Những tài năng đang bị che khuất lúc này chưa được sử dụng sẽ phát triển rực rỡ. Một ngày mới đối với nghệ thuật có thể sẽ bắt đầu, và nghệ thuật sẽ làm cho chúng ta vui sướng bằng những tài năng đẹp đẽ của chúng" (tr. 233). Mặt khác Goethe cũng chỉ ra rằng: "Ở mỗi người nghệ sĩ đều có cái mầm của sự táo bạo, không có nó thì không có tài năng nào có thể tưởng tượng được". Ở ý kiến này Goethe tỏ ra rất khuyến khích phong cách, cá tính của người nghệ sĩ, ông đồng thời vừa chỉ ra, vừa kêu gọi người nghệ sĩ phải thể hiện được khí chất sáng tạo của mình. Điều này thật đáng khâm phục ở Goethe khi chúng ta nhìn lại chính thời đại chúng ta nó vẫn còn vô số những mặc cảm và với người nghệ sĩ, nhất là khi họ có những cá tính dị biệt... Không ít nghệ sĩ có tài năng nhưng khi đã vương vào sự dị biệt về cá tính và cả những sự chụp mũ thái độ chính trị vô căn cứ của một cơ chế đã phải chìm đắm vô vọng trong những chặng đường dài trong quá khứ.

Goethe đã dành nhiều tâm sức cho việc nghiên cứu, phê bình mỹ thuật. Ông bàn về sáng tạo của Raphael, Michelangelo, Leonardo da Vinci, Rubens ... nhưng Goethe cũng thể hiện những hạn chế tất yếu của thời đại khi mà sự phát triển nghệ thuật chưa có những đan xen đa chiều như nghệ thuật sau này. Ngày nay sự xâm phá, đan xen vào nhau của các loại hình nghệ thuật là tất yếu bởi yêu cầu biểu hiện, phối hợp của các hình thức ngôn ngữ nghệ thuật. Tuy nhiên vào thời của Goethe thì đó là một vấn đề được đánh giá khác biệt, Goethe nói: "Một trong những dấu hiệu chủ yếu của sự suy đồi nghệ thuật là sự hòa điệu của các loại hình khác nhau của nghệ thuật" (tr. 418).

Những lời bàn về mỹ thuật của Goethe rút từ cuốn sách "J.W.Goethe cuộc đời, văn chương và tư tưởng" của PGS.TS Nguyễn Tri Nguyên chỉ là một phần nhỏ bé trong tư tưởng nghệ thuật nói chung, tư tưởng thẩm mỹ tạo hình nói riêng của đại văn hào J.W.Goethe, nhưng qua đó chúng ta càng thấy rõ hơn tầm vóc, sự vĩ đại của một nhà văn hóa lớn của nước Đức và thế giới. Những điều J.W.Goethe nói về mỹ thuật, văn hóa và thẩm mỹ nói chung vẫn còn hữu ích đối với chúng ta ngày nay, đặc biệt là thái độ đánh giá nghệ thuật của ông vẫn là rất mới đối với đời sống nghệ thuật của đất nước chúng ta. Sự trân trọng và đặt niềm tin vào những người nghệ sĩ trẻ đang tìm tòi sáng tạo, biết tha thứ và chấp nhận cá tính khi tài năng của họ tỏa sáng là điều không dễ với mỗi người và càng khó hơn, hiếm hơn đối với những người lãnh đạo văn hóa hiện nay./.

                                    Phan Than Bình- ĐH Nghệ thuật Huế

Sự táo bạo trong nghệ thuật

Là một khái niệm có nhiều định nghĩa khác nhau: Tùy theo người nói, nơi nói và ngữ cảnh xuất hiện, sự táo bạo mang nhiều nghĩa khác nhau, đôi khi đối lập nhau. Nó có thể chỉ sự gan dạ hay tính hèn hạ, sự bình tĩnh hay sự xấc láo. Sự táo bạo như sự duyên dáng: Người ta biết vì sao nó thiếu nhưng người ta thường không hay lý do vì sao nó tồn tại. Trong bài xã luận số 8 tạp chí Nghiên cứu và Thẩm mỹ, chuyên san về sự táo bạo, triết gia Dominique Berthet viết: "Trong lĩnh vực nghệ thuật, sự táo bạo có những hình thức khác nhau, tuỳ mức độ nó vi phạm các chuẩn mực thẩm mỹ hay phi thẩm mỹ, tuỳ theo việc nó đụng chạm đến những vấn đề hình thức hay nội dung, tuỳ theo việc nó đặt tác phẩm trong thế nguy nan hay nó bất chấp các nguyên tắc hay những thói quen". Về cách định nghĩa sự táo bạo, người ta không tiến xa hơn là mấy.

Phải chăng vì thế mà trong lĩnh vực nghệ thuật (để luôn nói về nghệ thuật), nhiều người có xu hướng cho sự táo bạo là cái gì được nhìn thấy, và chỉ lấy định nghĩa ấn tượng nhất của khái niệm này. Như thế đơn giản hơn. Người ta lẫn lộn sự táo bạo với sự khiêu khích, chẳng hạn như việc Marcel Duchamp1 muốn trưng bày tại New York duy nhất một cái bồn tiểu (Fountain, 1917). Thế nhưng trước đó, Duchamp chưa bao giờ là một hoạ sĩ táo bạo, và sự khiêu khích do cái bồn tiểu mang lại thậm chí có thể được hiểu như một cử chỉ biểu hiện sự bực tức hay chối từ. Nhưng người ta nhớ đến sự khiêu khích đó, người ta bình luận về sự khiêu khích đó, người ta không ngớt lời bình chú về nó. Thế nên, những tác phẩm ready-made2 (và hậu duệ khó tin của chúng) đã đẩy ra sau tác phẩm Cái ly lớn, tác phẩm mà Duchamp đã bỏ công tám năm, mà bố cục độc đáo và các nguyên liệu sử dụng (thuỷ tinh, chì, bụi, keo dán, v.v...) đã có thể bộc lộ một sự táo bạo đáng kể nếu như hoạ sĩ này đã không bỏ dở nó vào năm 1924.
Bởi vì, ngay cả khi người ta vẫn luôn không hiểu sự táo bạo là gì, không có gì xa lạ hơn là sự bỏ rơi; sự bỏ rơi đòi hỏi người ta tìm hiểu tường tận mọi thứ và không hài lòng với một cử chỉ ấn tượng hay một sự mạnh dạn hiếu chiến, sự mạnh dạn này thường che giấu sự thiếu dấn thân. Khi Paul Cézanne3 đằm mình ở truông Địa Trung Hải, dưới bóng một cây thông, và ngồi hàng giờ, hàng ngày, hàng năm nhìn ngắm đỉnh Sainte-Victoire ; khi ông tái hiện lại đỉnh núi này từng chấm một, theo khoảnh khắc lóe sáng ; khi ông thể hiện trên tấm vải vẽ không phải là thời gian hao công tốn sức, mà là một quá trình, quá trình biến đổi từ từ của thiên nhiên ; khi đó ông vẽ ra cái mà trước đó chưa có ai vẽ, và ông bộc lộ mình có "một phẩm chất tâm hồn khả dĩ kích thích con người hoàn thành những công việc khó khăn, kích thích con người chấp nhận rủi ro để làm được một công việc được cho là bất khả" - định nghĩa đầu tiên của từ điển về sự táo bạo. Bình thản, trong góc của mình, không ồn ào khoa trương, Cézanne chấp nhận rủi ro, đặt tác phẩm của mình vào thế nguy nan, vi phạm các chuẩn mực về thẩm mỹ trong khoảnh khắc đó, xáo trộn các thói quen và các nguyên tắc - như Stendhal đã nói,  ông "chính là sự táo bạo".

Tranh của Cézanne

Trong lĩnh vực nghệ thuật, sự táo bạo có những hình thức khác nhau, tuỳ mức độ nó vi phạm các chuẩn mực thẩm mỹ hay phi thẩm mỹ, tuỳ theo việc nó đụng chạm đến những vấn đề hình thức hay nội dung, tuỳ theo việc nó đặt tác phẩm trong thế nguy nan hay nó bất chấp các nguyên tắc hay những thói quen".                     Dominique Berthet

Nguyễn Duy Bình dịch (Télérama số 3088)
--------------------------
1 Nghệ sĩ người Mỹ gốc Pháp (1887-1968), quan niệm của ông về vị thế của tác phẩm nghệ thuật và của nghệ sĩ trước quá trình tự động hoá công nghiệp đã có ảnh hưởng rất lớn đối với sự phát triển nghệ thuật thế kỷ 20.
2 Loại hình tác phẩm do Marcel Duchamp đưa ra để chỉ một công trình được thực hiện hàng loạt mà lại tách rời với ngữ cảnh chức năng của nó và được trình bày như một tác phẩm nghệ thuật.
3 Danh hoạ Pháp (1839-1906), ông được xem là thuỷ tổ của nghệ thuật hiện đại.
4 Hoạ sĩ Pháp (1593-1653), nổi tiếng với những bức hoạ về « Đêm », với phương pháp sử dụng tranh tối tranh sáng độc đáo. Hoạ sĩ này bị lãng quên cho đến cuối thế kỷ 20